Τσαλίκι ή τσιλίκι Το παιχνίδι αυτό είναι αρχαιότατο και λεγόταν κυνδαλισμός ή πασσαλισμός (Απ' όπου και η παροιμία «Πάσσαλος πασσάλω εκκρούεται»). Παίζεται σε πολλές παραλλαγές και είναι διαδεδομένο σ’ όλη την Ελλάδα. Τα παιδιά χάραζαν έναν κύκλο στο χώμα. Αφού όριζαν ποιος θα ρίξει πρώτος του έδιναν δύο ξύλα: ένα μεγάλο, 6α εκ. και ένα μικρό, 20εκ. περίπου. Το παιδί κρατώντας το μικρό ξύλο με το ένα χέρι ψηλά το χτυπούσε με το μεγάλο ξύλο από το κέντρο του κύκλου. Τα υπόλοιπα παιδιά περίμεναν έξω από τον κύκλο. Αν το μικρό ξύλο έπεφτε κάτω, ο παίκτης είχε το δικαίωμα να το χτυπήσει ψηλά και όσο αυτό ήταν στον αέρα να το ξαναχτυπήσει για να βγει από τον κύκλο. Είχε δικαίωμα να το κάνει αυτό τρεις φορές. Αν δεν το πετύχαινε, καιγόταν και τη θέση του την έπαιρνε άλλος. Αν το ξύλο έβγαινε από το κύκλο, αλλά, ενώ ήταν στον αέρα, το έπιανε ένα από τα παιδιά, που περίμεναν έξω από το κύκλο, αυτός έπαιρνε και την θέση του προηγουμένου. Αντίθετα, όταν το μικρό ξύλο έπεφτε στο έδαφος, έξω από τον κύκλο χωρίς να το πιάσει κανείς, μετρούσαν την απόσταση με βήματα και παίρνανε ισάριθμους πόντους. Νικητής ήταν ο παίκτης που θα συγκέντρωνε τους περισσότερους πόντους. Ομάδα Περιβαλλοντικής Εργασίας, Τμήμα Α5, Γυμνασίου Αμυνταίου, Σχ. έτος 1999-2000.
Κότσι Το κότσι είναι γνωστό παιχνίδι από την αρχαιότητα. Στη Δήλο βρέθηκε επιγραφή που γράφει «Δημήτριος τυφλός ουδέ βλέπει ουδέν παίζων αστράγαλους έκλεψεν αυτώ Ερμίας αστραγάλους» Κότσι είναι ο αστράγαλος των ζώων. Για το παιχνίδι καλύτεροι είναι οι αστράγαλοι της γίδας. Κάθε κότσι έχει τέσσερις πλευρές. Η πιο επίπεδη ονομάζεται «βεζίρης», η απέναντι της που έχει κυματοειδή χείλη (σαν στέμμα) λέγεται «βασιλιάς» . Από τις φαρδιέςπιο φουσκωτή λέγεται «ψωμί», ενώ η τέταρτη με τη λακκούβα «ξύλο». Με το κότσι παίζονταν πολλά παιχνίδια. Το πιο γνωστό είναι ο Βεζίρης. Τα παιδιά (τουλάχιστον τέσσερα) σχημάτιζαν ένα ορθογώνιο και τοποθετούσαν το κότσι στη μέση. Με τη σειρά έριχναν το κότσι για να ορισθεί το « βασιλιάς» και ο « Βεζίρης».Ο «Βασιλιάς» δίνει διαταγές. O «Βεζίρης» κρατά μία βέργα και εκτελεί τις εντολές του βασιλιά. Στη συνέχεια ρίχνουν όλα τα παιδιά με τη σειρά. Όποιος έφερνε «ξύλο», έτρωγε τόσες βεργιές από το «βεζίρη», όσες όριζε ο «βασιλιάς», «λαδάτες» ή «ξιδάτες» (μαλακές ή τσουχτερές). Όποιος έφερνε «ψωμί» έκανε τον πεινασμένο και με διάφορες αστείες γκριμάτσες ότι έτρωγε ψωμί. Το παιχνίδι συνεχιζόταν ρίχνοντας όλα τα παιδιά το κότσι. Αν κάποιος άλλος έφερνε «βασιλιά», ή «βεζίρη», έπαιρνε το αξίωμα από τον συμπαίχτη του.
Κότσι 2° παιχνίδι
Σ' αυτό το παιχνίδι οι πλευρές από το κότσι ονομάζονται «τσούρλα», η στενή πλευρά με την βαθιά κοιλότητα, η απέναντί της «καζιάκα» ενώ οι άλλες δύο «αλάκι» , αυτή με την κοιλότητα και η απέναντι «αντάπι». Κάθε παίχτης έβαζε από τρία κότσια. Έστριβαν το«νουμά» (μεγαλύτερο κότσι) και, όποιος έφερνε «τσούρλα» ή «καζιάκα», άρχιζε πρώτος το παιχνίδι. O πρώτος παίχτης έπαιρνε τα κότσια και το «νουμά», τα ανακάτωνε και τα άφηνε να πέσουν στο έδαφος. Αν ο «νουμάς» στεκόταν «αντάπι» ή «αλάκι», ο παίχτης κέρδιζε όλα τα κότσια που είχαν σταθεί στην ίδια θέση με το «νουμά». Αν όμως ο «νουμάς» στεκόταν «καζιάκα», ο παίχτης κέρδιζε όλα τα κότσια. Αν στεκόταν στη θέση «τσούρλα», τα κότσια τα κέρδιζε ο αντίπαλος. Τα κότσια που περίσσευαν από την πρώτη ριψη, τα έπαιρνε ο αντίπαλος και το παιχνίδι συνεχιζόταν μέχρι να τελειώσει όλα τα κότσια.
Κότσι 3° παιχνίδι
Γι' αυτό το παιχνίδι χρειαζόταν και μια «πλίτσα», δηλαδή ένα μικρό κότσι. Πρώτα στήνανε όλα τα κότσια σε μια ευθεία γραμμή. Από απόσταση περίπου τεσσάρων μέτρων ο πρώτος παίχτης έριχνε την «πλίτσα» του σημαδεύοντας τα κότσια. Όποιος πετύχαινε το πρώτο κότσι από τα αριστερά, που συνήθως ήταν βαμμένο κόκκινο, κέρδιζε, όλα τα κότσια. Αν χτυπούσε ένα άλλο κότσι, κέρδιζε τα κότσια, που ήταν δεξιά από αυτό που χτύπησε. Το παιχνίδι συνεχιζόταν με τη σειρά μέχρι που κέρδιζαν όλα τα κότσια. Ομάδα Περιβαλλοντικής Εργασίας, Τμήμα Α5, Γυμνασίου Αμυνταίου, Σχ. έτος 1999-2000.
ΠΕΤΑΕΙ - ΠΕΤΑΕΙ
'Ένα παιδί κάνει τη μάνα. Τα άλλα παιδιά, μαζεμένα γύρω από τη μάνα, ακουμπάνε το δείκτη τους στο τραπέζι, στο πεζούλι κ.λ.π. Η μάνα ακουμπάει κι αυτή το δείκτη της και λέει:
Πετάει, πετάει (π.χ.)... ο αετός ... ο αετός... ο αετός... ο αετός...
ο γιατρός!
ή πετάει, πετάει ... το αηδόνι.. το αηδόνι... το αηδόνι...
το πεπόνι!
Όταν ακούνε «ο αετός» οι παίχτες πρέπει να σηκώνουν ψηλά τους δείχτες τους γιατί o αετός πράγματι πετάει, ενώ δεν πρέπει βέβαια να σηκώσουν το χέρι τους στο άκουσμα «γιατρός»!
Όποιο (ή όποια) από τα παιδιά ξεγελαστεί και χάσει, υποχρεώνεται να κάνει κάποια αστεία μίμηση που θα του ζητήσει η μάνα».
Η ΑΛΛΑΓΗ
Όλα τα παιδιά, εκτός από αυτό που «τα φυλάει», διαλέγουν από ένα δέντρο, πιάνονται σε κύκλο και χορεύοντας γύρω - γύρω, φωνάζουν:
Πίτουρο ένα - Πίτουρο δυο - Πίτουρο τρία! κι αμέσως τρέχουν στο δέντρο τους. Σε λίγο, δύο - δύο, αρχίζουν τις συνεννοήσεις... κι όταν κρίνουν τη στιγμή κατάλληλη, φωνάζουν «Αλλαγή»! κι αλλάζουν μεταξύ τους δέντρα.
Το παιδί που τα φυλάει. μόλις ακούσει το παράγγελμα, τρέχει να πιάσει κάποιο δέντρο που έμεινε πρόσκαιρα άδειο. Αν προλάβει, τότε τα φυλάει το παιδί που έμεινε χωρίς δέντρο.
ΜΕΛΙΣΣΑ - ΜΕΛΙΣΣΑ
Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες και, πιασμένα γερά από τα χέρια, στέκονται αντικριστά με μια απόσταση δεκαπέντε είκοσι μέτρων ανάμεσά τους.
Η πρώτη ομάδα φωνάζει: - Μέλισσα, Μέλισσα!
Η δεύτερη απαντά: - Μέλι γλυκύτατο!
Η πρώτη : - Σε ποιόν παραγγείλατε;
Η άλλη ζητάει έναν παίχτη: -Στον Κωστή!
Τότε αυτός ο παίχτης τρέχει καταπάνω τους και πέφτει με δύναμη πάνω
σε όποιο πιάσιμο χεριών του φαίνεται το πιο αδύναμο. Αν καταφέρει να σπάσει το δεσμό των χεριών, παίρνει ένα παιδί από αυτήν την ομάδα και το φέρνει στη δική του. Αντίθετα, αν δεν μπορέσει να σπάσει την ένωση, μένει ο ίδιος με τους άλλους.
Κερδίζει η ομάδα που θα τους πάρει όλους.
ΤΟ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ
Τα παιδιά κάθονται το ένα πλάι στο άλλο. Το πρώτο από δεξιά, σκύβει στο αυτί του διπλανού του και του ψιθυρίζει μια λέξη πολυσύλλαβη και δύσκολη ή ασυνήθιστη, πχ.: Σκουληκοσκαθαρομυρμηγκότρυπα
Το παιδί που ακούει τη λέξη την επαναλαμβάνει όπως την άκουσε και την κατάλαβε στο αυτί του διπλανού του κι αυτό στο παραδίπλα ως το τελευταίο. Το τελευταίο παιδί σηκώνεται και τη φωνάζει δυνατά, αλλά συνήθως, αυτή η λέξη δεν έχει πια καμία σχέση με την αρχική!
ΤΑ ΜΗΛΑ
Δύο παιδιά στέκονται αντικριστά, δεκαπέντε-είκοσι μέτρα μακριά το ένα από τ’ άλλο ενώ στη μέση αυτής της απόστασης συγκεντρώνονται όλα τα υπόλοιπα.
Οι δύο παίχτες που στέκονται αντικριστά προσπαθούν με το τόπι να χτυπήσουν κάποιο από τα παιδιά που είναι μέσα, οπότε αυτό «καίγεται» και βγαίνει απ' το παιχνίδι Αντίθετα, το παιδί που θα καταφέρει να πιάσει το τόπι χωρίς να πέσει κάτω κερδίζει ένα μήλο που θα του επιτρέψει, αν κάποια στιγμή «καεί» να μη βγει, αλλά να παραμείνει στο παιχνίδι ή αν καεί κάποιος φίλος του, να του το παραχωρήσει!
Όταν απομείνει μόνο ένα παιδί, οι δύο παίχτες με το τόπι μπορούν να κάνουν μονάχα δέκα προσπάθειες να το χτυπήσουν.
Αν τους ξεφύγει, ξαναφυλάνε και το παιχνίδι αρχίζει από την αρχή.
ΤΟ ΜΑΝΤΗΛΙ
Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες και στέκονται αντικριστά, με απόσταση δέκα περίπου μέτρων μεταξύ τους. Στη μέση αυτής της απόστασης χαράζουν έναν κύκλο και στο κέντρο του βάζουν ένα μαντήλι.
Μόλις ακούγεται το σύνθημα, βγαίνει από κάθε ομάδα ένα παιδί που προσπαθεί ν’ αρπάξει το μαντήλι και να γυρίσει πίσω χωρίς να το αγγίξει αντίπαλος, γιατί, αν το ακουμπήσει, τον πιάνει αιχμάλωτο. Οι αιχμάλωτοι ελευθερώνονται (ένας - ένας) κάθε φορά που κάποιο παιδί της ομάδας, τους παίρνει το μαντήλι
Κερδίζει η ομάδα που θα καταφέρει να αιχμαλωτίσει όλους τους παίχτες της άλλης.
ΜΑΚΡΙΑ ΓΑΪΔΟΥΡΑ
Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες. Η μάνα της ομάδας που τα φιλάει στέκεται με την πλάτη στηριγμένη σ’ έναν τοίχο κι όλα τ' άλλα παιδιά, σκυμμένα και πιασμένα γερά το καθένα από τη μέση του μπροστινού του, με το κεφάλι προφυλαγμένο κάτω από τη μασχάλη του, σχηματίζουν τη «μακριά γαϊδούρα».
Με το σύνθημα, τα παιδιά της άλλης ομάδας παίρνουν φόρα και, ένα- ένα πηδάνε πάνω στις ράχες των σκυμμένων.
Όταν σκαρφαλώσουν όλα, η μάνα αρχίζει κα μετράει ενώ τα σκυμμένα παιδιά κάνουν ότι μπορούν για να ρίξουν τους καβαλάρηδες.
Αν, πριν τελειώσει το μέτρημα, κάποιο παιδί χάσει την ισορροπία του και πέσει ή έστω, ακουμπήσει το πόδι του κάτω, καίγεται κα μαζί του όλη η ομάδα του, που παίρνει τη θέση της άλλης.
Τ’ ΑΓΑΛΜΑΤΑ
Το παιδί που κάνει τη «μάνα» με το πρόσωπο στραμμένο στον τοίχο, απαγγέλει κάποια στιχάκια ή μετράει.
Ένα, δύο, τρία.
Έτοιμη φωτογραφία!
Σ’ αυτό το διάστημα, τα άλλα παιδιά παίρνουν διάφορες πόζες, είτε το καθένα μόνο του είτε σχηματίζοντας συμπλέγματα, ανάλογα με την έμπνευση!
Όταν η μάνα τελειώσει, χτυπάει με το χέρι τον τοίχο και στρέφεται απότομα προς τα παιδιά που οφείλουν να μείνουν εντελώς ακίνητα στις πόζες που έχουν πάρει - Αγάλματα.
Η μάνα διαλέγει το «άγαλμα που της έκανε πιο μεγάλη εντύπωση κι αυτό γίνεται «μάνα» στον επόμενο γύρο.
ΓΚΑΖΑΚΙΑ (ΜΠΑΖ)
Τα παιδιά χαράζουν στο έδαφος μια γραμμή και αραδιάζουν εκεί πάνω ίσο αριθμό από γκαζές το καθένα.
Η πρώτη από αριστερά λέγεται «Μπαζ» και η διπλανή της «Παραμπάζ», ενώ η τελευταία «Κωλόμπαζο».
Μετά «μετριούνται» με την καλύτερη γκαζά τους (την μπάλα τους), ποιος θα την ρίξει πιο κοντά, σ’ ένα σταθερό σημείο (πχ. τοίχο. κολώνα), τον «μπάστακα».
Ύστερα, με τη σειρά, σημαδεύουν από ορισμένη απόσταση τις αραδιασμένες γκαζές, προσπαθώντας να πετύχουν το «μπάζ». Κάθε παιδί κερδίζει όλες τις γκαζές δεξιά από εκείνη που πέτυχε.
ΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΑΚΙΑ
Αυτός που «τα φυλάει», ακουμπάει στον τοίχο με την πλάτη στραμμένη στα άλλα παιδιά και απαγγέλει δυνατά:
Στρατιωτάκια
- ακούνητα
- αμίλητα
- αγέλαστα!
και γυρνάει γρήγορο μήπως και πιάσει κάποιον να κουνιέται. Τα παιδιά, σε στάσεις πολεμιστών και ηρώων, προσπαθούν να μην κουνηθούν, να μη γελάσουν, να μη χάσουν την ισορροπία τους, ό,τι κι αν τους κάνει ή τους λέει το παιδί που τα φυλάει γιατί τότε χάνουν.
Ο πρώτος που χάνει, τα φυλάει
ΤΟ ΡΟΛΟΙ
Τα παιδιά «τα βγάζουν». για να δουν ποιος θα γίνει «Ρολογάς». Τα άλλα παιδιά στήνονται το ένα πλάι στο άλλο, σε μια γραμμή απέναντί του, σε αρκετή απόσταση, και ο διάλογος αρχίζει:
Παιδί: Tι ώρα είναι:
Ρoλογάς: Μία ώρα μπρος!
Παιδί: Τι ώρα είναι;
Ρoλογάς: Τρεις ώρες μπρος!
Κάθε παιδί που ρωτάει, κάνει τόσα βήματα όσα του λέει ο «Ρολογάς» - προς τα εμπρός ή προς τα πίσω... Γιατί όταν ο Ρολογάς δει ότι τα παιδιά τον πλησιάζουν και απειλούν τη θέση του, τότε κάνει το ρολόι να πηγαίνει πίσω!
Ρολογάς: Πέντε ώρες πίσω!
Αλλά, προβλέποντας αυτήν την πονηριά του Ρολογά, τα παιδιά κάνουν τα βήματα προς τα εμπρός πολύ μεγάλα και
τα προς τα πίσω μικρούτσικα.
ΑΛΑΤΙ ΨΙΛΟ
Τα παιδιά κάθονται κάτω σε κύκλο. Ένα άλλο παιδί έξω από τον κύκλο, κρατώντας ένα μαντήλι, χοροπηδάει γύρω -γύρω, τραγουδώντας.
Αλάτι ψιλό,
αλάτι χοντρό,
έχασα τη μάνα μου
και πάω να τη βρω,
Παπούτσια δε μου πήρε
να πάω στο σχολειό.
Αλάτι φιλά
αλάτι χονδρό...
Κάποια στιγμή, πολύ διακριτικά, ρίχνει το μαντίλι πίσω από ένα καθισμένο παιδί, που, όταν το καταλάβει, σηκώνεται παίρνει το μαντήλι και κυνηγάει γύρω γύρω το πρώτο παιδί. Τότε, αυτό τρέχει να φτάσει στη θέση όπου καθόταν το
άλλο παιδί και να του την πάρει. Αν το πετύχει, το άλλο παιδί γίνεται «μάνα» και το παιχνίδι συνεχίζεται.
ΤΟ «ΜΠΙΖ»
Το παιδί που «τα φυλάει» βάζει το ένα του χέρι σαν παρωπίδα στα μάπα του, για να μη βλέπει περνάει το άλλο του χέρι πάνω από το στήθος του και το βγάζει κάτω από τη μασχάλη, με την παλάμη προς τα έξω.
Τα άλλα παιδιά πηγαίνουν πίσω του και ένα από αυτά χτυπά την παλάμη, ενώ όλα φωνάζουν «Μπιζζζζ.» κουνώντας, μπροστά του πια, το δεξιό τους δείκτη σαν έντομο που βουίζει.
Το παιδί που τα φυλάει πρέπει να μαντέψει ποιο παιδί το χτύπησε. Αν το πετύχει, τα φυλάει αυτό το παιδί,
αλλιώς συνεχίζει ο ίδιος.
Ο Νίκος Ιωάννου είναι ένας παλιατζής διαφορετικός από τους άλλους, αφού δεν πουλάει την πραμάτειά του. Αντίθετα, δέχεται μόνο δωρεές παλιών αντικειμένων. Έχει μετατρέψει το πατρικό του σπίτι στη Φλώρινα, σε έκθεση με μνήμες περασμένων δεκαετιών. Καζάνια, ταψιά, γκιούμια, κράνη γερμανικά, παραδοσιακές στολές, ραδιόφωνα, αλλά και το κουδούνι από ένα τραμ, που κυκλοφορούσε στη Θεσσαλονίκη, είναι μερικά από τα εκθέματα, που στολίζουν τους τοίχους της μικρής, εσωτερικής αυλής του σπιτιού του.
Ξεκίνησέ τη συλλογή του πριν από αρκετά χρόνια από μεράκι για τη διατήρηση όλων αυτών των παλαιών αντικειμένων. Διατηρούσε ένα συνεργείο καθαρισμού αυτοκινήτων στη Θεσσαλονίκη, στην περιοχή της Νέας Ελβετίας, όπου υπάρχουν πολλές μάντρες με παλιατζήδες και ξεκίνησε από εκεί να αγοράζει πράγματα. Αγόραζε, επίσης, και από τσιγγάνους που κατέφθαναν με φορτηγά για να πουλήσουν ό,τι μάζευαν στους δρόμους ή σε εγκαταλειμμένα σπίτια.
Περνώντας μέσα από έναν στενό διάδρομο, φορτωμένο με μουσικά όργανα, παλιές φωτογραφίες, μπακίρια και ένα σωρό μικροαντικείμενα από την δεκαετία του ΄50, οδηγείσαι στην εσωτερική αυλή του σπιτιού. Είναι διαμορφωμένη σε μικρή, υπαίθρια αίθουσα τέχνης με δεκάδες αντίκες κρεμασμένες στους τοίχους. Τις κρατάει συντροφιά με το τραγούδι του ένα καναρίνι σε κλουβί.
Μεγάλωσε σ΄ αυτό το σπίτι. Είναι χτισμένο το 1928. Το διακόσμησε με αντικείμενα εκείνης της εποχής, Στον επάνω όροφο, η κρεβατοκάμαρα με τους τοίχους ζωγραφισμένους στο χέρι κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, το πάτωμα με τα παλιά, λουλουδένια μωσαϊκά και το τεράστιο σιδερένιο κρεβάτι, είναι σαν να βγήκε από παραμύθι.
Επιθυμία του κ. Ιωάννου είναι οι τοπικοί φορείς της Φλώρινας να επιδείξουν ενδιαφέρον, προβάλλοντας τη συλλογή του, ώστε να την επισκέπτονται περισσότεροι άνθρωποι. Αισθάνεται ηθική ικανοποίηση όταν οι επισκέπτες αποχωρούν εντυπωσιασμένοι και γράφουν όμορφα λόγια στο βιβλίο επισκεπτών. Θέλει τα παιδιά του να σεβαστούν την επιθυμία του και όταν πεθάνει, να διατηρήσουν το χώρο, όπως είναι σήμερα,
Ο κ. Ιωάννου ή «Σφάτος», όπως είναι το παρατσούκλι του (σ.σ. σημαίνει συμπέθερος), έχει ανοικτό το σπίτι για τους επισκέπτες μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες καθώς το χειμώνα διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Οι ώρες που μπορεί να επισκεφθεί κάνεις την έκθεση είναι: από τις 9 το πρωί έως τις 12.30 το μεσημέρι και από τις 4 το απόγευμα έως τις 9 το βράδυ.
Με εξαφάνιση απειλείται η βραχυκερατική αγελάδα των Πρεσπών, μια σπάνια φυλή αγελάδας - νάνου, η οποία διαβιεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια στην περιοχή των Πρεσπών, αλλά πλέον έχουν απομείνει μόλις 10-12 καθαρόαιμα ζώα, στους Ψαράδες.
Βραχυκερατικές αγελάδες απαντώνται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, το χαρακτηριστικό, ωστόσο, της Πρεσπιώτικης αγελάδας είναι ο εξαιρετικά βραχύς κορμός του ζώου.
Η αγελάδα αυτή φθάνει σε ύψος τα 100-115 εκ. (ύψος ακρωμίου), σε ζων βάρος τα 180-200 κιλά, έχει μακρύ κεφάλι και λεπτά και κοντά κέρατα.
Χαρακτηρίζεται, επίσης, από τα μεγάλα μάτια και το χρωματισμό, που ποικίλλει μεταξύ του ξανθού, ξανθοκόκκινου και όλων των αποχρώσεων του καφέ, ενώ υπάρχουν και εντελώς μαύρες αγελάδες αυτού του είδους.
Κείμενο: ΑΠΕ-ΜΠΕ/Εταιρία Προστασίας Πρεσπών/Λ. Νικολάου
Δασομυωξός (Glis glis): απαντάται στα δρυοδάση, ειδικά σε εκείνα που γειτνιάζουν άμεσα με τον οικισμό και περιλαμβάνουν δέντρα όπως καρυδιές, αμυγδαλιές κλπ, οι καρποί των οποίων χρησιμεύουν ως τροφή τους.
Ζει πάνω στα δέντρα των δασών και τρέφεται προπάντων με καρπούς. Τη φωλιά του την κάνει ανάμεσα σε πυκνούς θάμνους, τρύπες βράχων, δέντρων.
Τον διακρίνουμε δύσκολα γιατί είναι νυχτοβάτης. Ειδικότητα:κοιμάται του καλού καιρού 6 μήνες το χρόνο!
Τα χαρακτηριστικά τους είναι ενδιάμεσα ποντικού και σκίουρου. Έχουν μέγεθος περίπου όσο και οι κοινοί αρουραίοι με χαρακτηριστικό τη φουντωτή ουρά τους. Τα ζώα αυτά επικοινωνούν με οξείς ήχους σαν σφυρίγματα ή κελαηδήματα πουλιών. Πέφτουν σε χειμερία νάρκη αφού έχουν συσσωρεύσει πολύ λίπος. Ίσως για το λόγο αυτό αποτελούσε ένα εκλεκτό μεζέ για τους Ρωμαίους. Το διέδωσαν σε όλες τις επαρχίες της αυτοκρατορίας τους και το εξέτρεφαν σε ειδικά κλουβιά (Gliraria). Μέχρι την Άνοιξη χάνουν το 50% του βάρους τους. Μετακινούνται εποχιακά για αναζήτηση τροφής.
Δασομυωξός [Glis glis]
Ενδιαίτημα:
δασώδεις περιοχές, δενδρόκηποι, πάρκα
Εξάπλωση:
Ευρώπη, εκτός από Ιβηρική χερσόνησο
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Μήκος σώματος:
12-20 εκ., ουρά 11-19 εκ.
Βάρος:
70-200 γρ.
Χρωματισμός:
γκριζωπό
Οδοντοστοιχία:
1/1, 0/0, 1/1, 3/3 = 20
ΤΡΟΦΗ & ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ
Τροφή:
παμφάγο, φρούτα, καρποί, έντομα
Συνήθειες:
νυκτόβιο, κοινωνικό, χειμέρια νάρκη
Πυκνότητα:
0,2-4 άτομα/Ηα
ΚΥΚΛΟΣ ΖΩΗΣ
Εποχή αναπαραγωγής:
Ιούνιο – Αύγουστο
Αριθμός νεογνών:
2-7, τυφλά
Διάρκεια κυοφορίας:
30-32 ημέρες
Διάρκεια θηλασμού:
5-6 εβδομάδες
Ηλικία ωριμότητας:
2 χρόνια
Διάρκεια ζωής:
μέχρι 9 χρόνια
Η ίδρυση και η λειτουργία του Πολιτιστικού Συλλόγου Αρμενοχωρίου οφείλεται στην πρωτοβουλία φιλοπρόοδων κατοίκων του χωριού, η οποία εκδηλώθηκε τον Γενάρη του 1988. Σε επιστολή που συντάχθηκε τότε από την «Ομάδα Πρωτοβουλίας για την ίδρυση Πολιτιστικού Συλλόγου και απευθυνόταν προς τους κατοίκους Αρμενοχωρίου, καταγράφεται με σαφήνεια το σκεπτικό και ο σκοπός της πρωτοβουλίας.
Πήλινο αγγείο πρώιμης
εποχής του χαλκού
Η επιστολή έμπαινε κατ' ευθεία στο θέμα: « Η αγάπη για το χωριό μας και η θέληση να εργαστούμε για κάτι καλύτερο μας παρακίνησαν να πάρουμε την πρωτοβουλία για μια προσπάθεια που θα βοηθήσει στην πολιτιστική και μορφωτική ανάπτυξη του τόπου μας... Με την ευκαιρία τονίζουμε ότι ο Σύλλογος που πρόκειται να ιδρυθεί θα ανήκει σε όλους τους Αρμενοχωρίτες και θα λειτουργεί σε συνεργασία με τον Αθλητικό Σύλλογο Αρμενοχωρίου ΗΡΑΚΛΗΣ», έξω από ομάδες και κόμματα...»
Μετά την έγκριση του Καταστατικού από το Πρωτοδικείο πραγματοποιήθηκε στις 12-4-1988 η τακτική Γενική Συνέλευση των μελών και εκλέχτηκε το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο . Ύστερα από την ημερομηνία αυτή άρχισε κανονικά πλέον η λειτουργία του Πολιτιστικού Συλλόγου Αρμενοχωρίου.
Στη διάρκεια της δεκαπεντάχρονης λειτουργίας του ο Σύλλογος ανέπτυξε δραστηριότητες σε διάφορους πολιτιστικούς και μορφωτικούς τομείς και κατόρθωσε να παρουσιάσει έργο αξιόλογο. Εκφράζοντας ικανοποίηση και αισιοδοξία για το έργο που έχει επιτελεστεί, παρουσιάζουμε στη συνέχεια μερικές από τις δραστηριότητες και ορισμένα από τα έργα που έχουν γίνει.
1. Τμήμα λαογραφίας – Λαογραφική Συλλογή (Μουσείο)
Αποβλέποντας στην περισυλλογή, συντήρηση και προβολή του τοπικού λαογραφικού πλούτου περισυλλέξαμε και συνεχίζουμε να συγκεντρώνουμε σημαντικό αριθμό λαογραφικών αντικειμένων.
Η Απογραφική Συλλογή την οποία δημιουργήσαμε είναι τακτικό μέλος του Δικτύου Συλλογών Λαογραφίας - Παράδοσης Νομού Φλώρινας και συμμετέχει στις προσπάθειες που καταβάλλονται με σκοπό τη διάσωση, συντήρηση και αξιοποίηση τον λαογραφικού υλικού της. Περιοχής. Στα πλαίσια λειτουργίας του Δικτύου Φλώρινας και με την ευκαιρία της υλοποίησης του ειδικού προγράμματος
LEADER 2 ολοκληρώθηκε στη διάρκεια του 2001 το έργο της χειρόγραφης
καταγραφής, ηλεκτρονικής τεκμηρίωσης, φωτογράφησης κατ προληπτικής συντήρησης όλου του λαογραφικού υλικού της Συλλογής μας. Το έργο που απομένει να γίνει τώρα είναι η οργάνωση της Συλλογής σύμφωνα με τις αρχές και τις απαιτήσεις που ισχύουν για κάθε σύγχρονο Λαογραφικό Μουσείο, η κατάλληλη εκθεσιακή παρουσίαση του υλικού και η τελική διαμόρφωση της Λαογραφικής Συλλογής σε χώρο επισκέψιμο.
2. Βιβλιοθήκη
Η Βιβλιοθήκη του Συλλόγου που είναι οργανωμένη και λειτουργεί σύμφωνα με τις σύγχρονες μεθόδους βιβλιοθηκονομικής εργασίας, εξυπηρετεί σε ικανοποιητικό βαθμό τις ανάγκες και τα μορφωτικά ενδιαφέροντα των μαθητών και των ενηλίκων κατοίκων του χωριού. Μετά την διεύρυνση και κατάλληλη διαμόρφωση τον χώρου και ύστερα από την ενσωμάτωση της ειδικής μονάδας Βιβλιοθήκης "Μεθοριακή Ζώνη", η οποία διατέθηκε από το Υπουργείο Μακεδονίας - Θράκης, η Βιβλιοθήκη μας δικαιολογημένα πλέον εντάσσεται στην κατηγορία των συστηματικών μορφωτικών κέντρων και μπορεί με τη λειτουργία της να συμβάλει αποφασιστικά στην ποιοτική αναβάθμιση του μορφωτικού επιπέδου των κατοίκων της περιοχής. Το σύνολο των βιβλίων, το οποίο σήμερα ανέρχεται σε 5.000 τίτλους, καλύπτει τους βασικούς τομείς γνώσεων και είναι σε θέση να εξυπηρετεί ευρύτερα αναγνωστικά ενδιαφέροντα.
3. Τμήμα διδασκαλίας παραδοσιακών χορών
Το τμήμα αυτό αποβλέπει στη διδασκαλία και προβολή των παραδοσιακών χορών της περιοχής του Νομού `Φλώρινας και άλλων διαμερισμάτων της Ελλάδας. Στα πλαίσια της λειτουργίας του τμήματος αυτού έχει δημιουργηθεί μικτό χορευτικό συγκρότημα, στο οποίο συμμετέχουν νέες και νέοι του χωριού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ειδικών σε θέματα παραδοσιακών χορών το επίπεδο προόδου και εμφάνισης του συγκροτήματος αυτού είναι σε ικανοποιητικό βαθμό υψηλό. Επιβεβαίωση των εκτιμήσεων αυτών αποτελεί η επιτυχής συμμετοχή του σε δημόσιες εμφανίσεις στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό.
Τον τελευταίο καιρό το διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου, ανταποκρινόμενο στην επιθυμία πολλών μαθητριών και μαθητών τον Δημοτικού Σχολείου και του Γυμνασίου προχώρησε στη δημιουργία νέων τμημάτων διδασκαλίας παραδοσιακών χορών. Στα τμήματα αυτά προστέθηκε τελευταία και ένα τμήμα γυναικών.
Από το πλήθος των δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων του συλλόγου κρίνουμε σκόπιμο να αναφέρουμε ενδεικτικά τις παρακάτω:
- Εκδρομές - επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικές τοποθεσίες και τουριστικές περιοχές.
- Συμβολή στην προώθηση των ανασκαφικών εργασιών στην αρχαιολογική περιοχή Αρμενοχωρίου.
- Διοργάνωση μορφωτικών - ψυχαγωγικών εκδηλώσεων για τα μέλη και τους φίλους του Συλλόγου.
- Συνεχείς προσπάθειες για την διατήρηση και καλλιέργεια Δεσμών επικοινωνίας με τους απόδημους Αρμενοχωρίτες.
- Παρεμβάσεις για την διοργάνωση και προβολή της εκδήλωσης των νέων που συνδέεται με τις φωτιές των Χριστουγέννων»
- Διοργάνωση εκθέσεων λαογραφικού υλικού , βιβλίου και φωτογραφίας.
- Ενδιαφέρουσες και ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτες δραστηριότητες που αναπτύσσονται από τον Σύλλογο τελευταία, αποτελούν οι προσπάθειες για τη δημιουργία Τράπεζας Αίματος και τη συγκρότηση νεανικής χορωδίας.
Με τις εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί στη διάρκεια της δεκαπεντάχρονης λειτουργίας του Συλλόγου και με τα αξιόλογα επιτεύγματα ως θετική προϋπόθεση, συνεχίζουμε το έργο που έχουμε αναλάβει με θέληση σταθερή και προσπαθούμε να προσφέρουμε τις υπηρεσίες μας στον τόπο όπου ζούμε. Ελπίζουμε και πιστεύουμε ότι θα κατορθώσουμε να ανταποκριθούμε στις υποχρεώσεις που έχουμε αναλάβει και να δικαιώσουμε τις προσδοκίες όλων.
Το Διοικητικο Συμβούλιο
Το χρονικό της ίδρυσης του Συλλόγου Αρμενοχωρίου αναφέρεται στο Ημερολόγιο που εξέδωσε το 2004.
Φτάνουμε λοιπόν και σε αυτήν την εορταστική περίοδο που στη Φλώρινα αρχίζει με τις Φωτιές στις 23 Δεκεμβρίου και ολοκληρώνεται με τη γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου σος 7 Ιανουαρίου. Ακριβώς πριν τις Φωτιές βρίσκεται το σημείο του χρόνου όπου η νύχτα έχει φτάσει στο απόγειό της κατανικώντας πλήρως την ημέρα την οποία έχει περιορίσει σε ένα μικρό μόνο διάστημα του εικοσιτετραώρου. Με την πάροδο του Χειμερινού Ηλιοστασίου η “μάχη” αρχίζει να γέρνει ξανά προς τη μεριά του φωτός καθώς η μέρα ανακτά συνεχώς περισσότερο χρόνο (έως το Θερινό Ηλιοστάσιο). Η στιγμή λοιπόν που τα φως “γεννιέται”, που ο ήλιος “γεννιέται" αποτελεί ένα σημαντικό σημείο του έτους, και ήταν σαφώς σημαντικότερο πριν την ανακάλυψη του ηλεκτρισμού που σήμερα φωτίζει τις νύχτες μας. Έτσι, οι αρχαίοι Μακεδόνες γιόρταζαν το σημαντικό αυτό γεγονός της "γέννησης" του Ήλιου με το να τιμούν το θεό του ήλιου, Απόλλωνα. Ο Απόλλωνας, θεός του ήλιου και της φωτιάς, κατά τους αρχαίους, εορταζόταν με έναν ιδιαίτερο τρόπο: Οι αρχαίοι Μακεδόνες άναβαν μεγάλες φωτιές και τριγύρω τους διασκέδαζαν...
Έτσι και οι σημερινοί Φλωρινιώτες Μακεδόνες διατηρούν το έθιμο των Φωτιών, όχι για να τιμήσουν το θεό Απόλλωνα, αλλά για να τιμήσουν την προαιώνια Μακεδονική παράδοση. Για αυτόν το λόγο σωστά η εκκλησία απορρίπτει τις Θεωρίες περί βοσκών τριγύρω από τη φάτνη του Χριστού. Πρέπει ωστόσο να ειπωθεί πως ο χαρακτηρισμός "ειδωλολατρικός" δεν είναι δίκαιος για δύο λόγους: Πρώτον, οι Φλωρινιώτες γιορτάζοντας τις Φωτιές σήμερα δεν το κάνουν φυσικά για να δηλώσουν πίστη στο Θεό Απόλλωνα (τα θρησκευτικά πιστεύω των Φλωρινιωτών είναι πολύ ξεκάθαρα). Δεύτερον, οι αρχαίοι Έλληνες δεν ήταν ειδωλολάτρες. Δεν πίστευαν πως το άγαλμα του Θεού είναι Θεός αλλά πως αντιπροσωπεύει το θεό.
Η σχέση των Φωτιών με τις "αρχαίες Φωτιές" αποδεικνύεται από ένα ακόμα γεγονός (εκτός από τις μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων για την ύπαρξη του εθίμου) το οποίο μαρτυρεί ξεκάθαρα την ιστορική και πολιτισμική συνέχεια της Ελληνικής Μακεδονικής παράδοσης (όχι πως χρειαζόσασταν αποδείξεις αλλά στις μέρες μας καλά είναι να υπάρχουν). Η "απόδειξη" έρχεται από τους Καλάς στο βόρειο Πακιστάν, που υποστηρίζουν πως είναι "Έλληνες ως απόγονοι των Μακεδόνων του Αλέξανδρου και είναι ακόμα πολυθεϊστές αντιστεκόμενοι με οδυνηρές συνέπειες στις μακρόχρονες προσπάθειες εξισλαμισμού τους. Οι Καλάς λοιπόν, στις 23 Δεκεμβρίου αρχίζουν τους εορτασμούς της γέννησης του Απόλλωνα, ανάβοντας φωτιές... ("Καλάς, οι "Έλληνες των Ιμαλάϊων", Δημήτρης Αλεξάνδρου, Εκδόσεις Ερωδιός, 7η Εκδ., 1996).
Έτσι, εκτός από γιορτή-σύμβολο της Φλώρινας, εκτός από μια υπέροχη βραδιά, οι Φωτιές αποτελούν τρανή απόδειξη της Ελληνικής Μακεδονικής πολιτισμικής συνέχειας αιώνων της Φλώρινας και των Φλωρινιωτών.
Τα κάλαντα διαλαλούν μελωδικά τον ερχομό των μεγάλων εκκλησιαστικών μας γιορτών. Είναι τραγούδια γεμάτα ευχές και εγκώμια, που πήραν το όνομά τους από τις καλένδες (calenda), τη ρωμαϊκή πρωτομηνιά.
Στην αρχαία Ρώμη, λοιπόν, κάθε πρώτη του μήνα, οι άρχοντες καλούσαν το λαό και του έκαναν ανακοινώσεις. Όταν ήταν αρεστές, κάποιοι γυρνούσαν στους δρόμους και τις επαναλάμβαναν τραγουδιστά.
Οι Έλληνες της αρχαιότητας είχαν τραγούδια που διαλαλούσαν τον ερχομό της Άνοιξης, τα οποία έμοιαζαν με τα κάλαντα όπως τα "χελιδονίσματα" ή άλλες αρχαίες γιορτές.
Τα παιδιά κρατούσαν ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης, στολισμένο με καρπούς και άσπρο μαλλί (τη λεγόμενη ειρεσιώνη) γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδούσαν κι έπαιρναν δώρα.
Την πιο παλιά πληροφορία για τα κάλαντα την αντλούμε από το Βυζάντιο του 12ου αιώνα. Οι Βυζαντινόπαιδες συνόδευαν το τραγούδι τους με τύμπανο ή τρίγωνο, ενώ κρατούσαν ραβδιά ή φανάρια ή ομοιώματα πλοίων. Τα κάλαντα από την εποχή που επινοήθηκαν ήταν τραγούδια γεμάτα ευχολόγια και παρακλήσεις για ευδαιμονία. Σήμερα, συνδέονται με τις μεγάλες γιορτές της χριστιανοσύνης: τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά, τα Θεοφάνεια...
Η Θεματολογία τους περιγράφει αρχικά το γιορταστικό γεγονός της εκκλησίας μας. Ύστερα ακολουθούν ευχές και έπαινοι για το σπίτι και τους οικοδεσπότες κατά την ασχολία και το επάγγελμα του καθένα. Οι καλαντιστές τελειώνουν με στιχάκια που "αιτούν" πλούσιο φιλοδώρημα για τα καλά τους λόγια. Η "αμοιβή" αυτή δεν είναι ζητιανιά, ούτε φιλανθρωπία, αλλά πράξη τελετουργική, που επιδιώκει να φέρει άφθονα αγαθά και πλούτη στο καταδεχτικό σπιτικό
ΠΡΟΞΕΝΙΟ
Όταν επρόκειτο ο πατέρας να παντρέψει το γιό του (ο πατέρας κανόνιζε το ζήτημα του γάμου, σπάνια είχε ο γιός γνώμη),έστελνε προξενιά (άντρα ή γυναίκα) μάλλον όμως προξενήτρα, γιατί οι γυναίκες, ως συνήθως τα καταφέρνουν καλύτερα από τους άντρες.
0 προξενητής ή η προξενήτρα, όταν πήγαινε στο σπίτι που έμενε η υποψήφια, τους χαιρετούσε γρήγορα γρήγορα και πήγαινε κατ’ ευθεία στο τζάκι (φωτιά). Έπαιρνε τη τσιμπίδα (μασά) και ανακάτωνε τη στάχτη (είναι σημείο προτάσεων).
Ύστερα απ’ αυτό έλεγε το σκοπό της στους γονείς. Αρραβώνας.
Οι γονείς ζητούσαν διάφορες πληροφορίες για το γαμπρό. Του λέγανε να έρθει ύστερα από λίγες μέρες. Στο διάστημα αυτό οι γονείς της νύφης έπαιρναν διάφορες πληροφορίες για τον γαμπρό.
Όταν κανονίζονταν όλα και έμεναν σύμφωνοι, έλεγε ο πα¬τέρας του κοριτσιού στον προξενητή ή προξενήτρα: “Όταν θα είναι ολόγιομο το φεγγάρι, να έρθεις για τον αρραβώνα” . Η υποψήφια τους έδινε τρεις τούφες βασιλικό, ένα ζευγάρι κάλτσες δεμένες με ένα μαντίλι, και ο προξενητής έφευγε (Πρέσπα). ΑΡΡΑΒΩΝΑΣ
Γενικά Αρραβωνιάσματα.
0 αρραβώνας είναι το στάδιο της ψυχικής προετοιμασίας των δύο νέων για τον γάμο. Νέα πάνω από 25 χρόνων θεωρείται γεροντοκόρη
0ι γονείς της νέας φροντίζουν για την καλή αποκατάσταση της γιατί αυτό εξαρτάται το μέλλον της. Αφού κατέληγαν σε συμφωνία οι συνομιλίες γινόταν ο αρραβώνας. Όταν το φεγγάρι γέμιζε, ο πατέρας ο προξενητής και οι στενοί συγγενείς τον γαμπρού, έπαιρναν τα δώρα ( πουκάμισα, κάλτσες, χρυσά κ.λ.π.). Όλα αυτά τα έβαζαν σε πανέρια, και σε τορβάδες (χωριάτικους υφαντούς σάκους) πήγαιναν στο σπίτι της νύφης. Άφηναν τα δώρα σ' ένα μεγάλο τραπέζι και κάθονταν στα τραπέζια, που είχαν ετοιμάσει επίτη&ες για αυτούς. Τους καλωσόριζαν οι σπιτικοί και τελευταία περνούσε η υποψήφια και φιλώντας τα χέρια
των προσκαλεσμένων γινόταν και φιλοδωρήματα.
Την ίδια μέρα γινόταν η συμφωνία για το πότε θα γίνει ο γάμος.
0 γαμπρός ήταν υποχρεωμένος ν’ αγοράσει γι’ όλα τα άτομα της οικογενείας της νύφης, διάφορα δώρα. Όταν φεύγανε, τους έδιναν διάφορα δώρα. Την άλλη μέρα ο γαμπρός έστελνε στο σπίτι της νύφης μπαμπάκι και μαλλί (Πρέσπα).
Στη Βεύη τις μάλλινες κάλτσες που δώριζαν στον πεθερό και την πεθερά, τις έραβαν από πάνω, για να έχουν κλειστό το στόμα (να μην λένε πολλά).
Στον Πολυπόταμο και στα γύρω χωριά, αφού γινόταν συμφωνία για τον αρραβώνα μαζί με τα δώρα που έδιναν, η νύφη έδινε μία κάλτσα γυναικεία, και μια αντρική (μάλλινες
που τις έπλεκαν στο χωριό) . Τις κάλτσες αυτές η μητέρα τον γαμπρού τις πήγαινε σε μία γυναίκα, η οποία έβαζε μέσα
ζάχαρη και ρύζι και μετά τις έδενε. Το ρύζι (συμβόλιζε) για να ριζώσουν ,και η ζάχαρη για να είναι γλυκοί και αγαπημένοι οι νέοι. Περνούσαν οι συγγενείς και οι γείτονες και
τις δωρίζανε. Την ημέρα τον γάμου, τις έλυναν και τις έκαναν ζευγάρι (αντρική και γυναικεία).
Γ Α Μ Ο Σ
Α.Γενικά
Γάμος είναι η νόμιμη κατά τους κανόνες της θρησκείας ένωση άνδρα και γυναίκας για την δημιουργία οικογενείας και απόκτηση παιδιών. Ο θεσμός τον γάμού δημιουργήθηκε
από φυσιολογική και κοινωνική ανάγκη.
Δικαίωμα εκλογής συζύγου έχει ο νέος.
Τη φροντίδα τον γάμου της κόρης έχει ο πατέρας και τα αδέλφια αυτής.
Δεν παντρεύεται ο αδελφός που είναι μεγαλύτερος κατά δυο ή τρία χρόνια αν δεν παντρεύει πρώτα την αδελφή του. Β.Προετοιμασία
Ορίζεται η ημέρα τον γάμου συνήθως η Κυριακή. Την Κυριακή μια βδομάδα πριν το γάμο πήγαιναν κορίτσια και αγόρια στο σπίτι του γαμπρού με σιτάρι και κουφέτα μέσα σ' ένα κόσκινο. Το σιτάρι το άδειαζαν μέσα στο δωμάτιο και
τα κουφέτα τα πετούσαν μέσα σ' ένα σεντόνι που είχαν στρώσει κάτω και κουκούλωναν με το σεντόνι για να γεννηθούν κορίτσια και αγόρια. Το σιτάρι το πήγαινε ένας νέος (του οποίου και οι δύο γονείς ζούσαν στον υδρόμυλο για να γίνει αλεύρι. Από εκεί το έπαιρναν το απόγευμα της Δευτέρας. Το απόγευμα της Τρίτης άρχιζαν το προζύμι. Στο σπίτι τον γαμπρού ήταν οι συγγενείς και φίλοι. Το προζύμι το άρχιζαν, μια κοπέλα συγγενής του γαμπρού μαζί μ' ένα αγόρι, στους οποίους και ο ι δυο γονείς ζούσαν. Το νερό γ ια το ζύμωμα τον προζυμιού το έφερνε από τη βρύση ένας νέος ο οποίος δεν έπρεπε να μιλήσει στη διαδρομή (αμίλητο νερό), για να έχει κατανόηση το ζευγάρι. Το κορίτσι που άρχιζε το προζύμι αλεύρωνε το γαμπρό και μετά ο γαμπρός έπαιρνε αλεύρι και πήγαινε στο σπίτι της νύφης και την αλεύρωνε. Αυτό γινόταν για να γεννιούνται άσπρα παιδιά.
Το ίδιο γινόταν την Παρασκευή στο σπίτι της νύφης.
Την παρασκευή μαζεύονταν κορίτσια και αγόρια (ποσεστρίμες και κουλουπτσίδες) στο σπίτι τον γαμπρού και της νύφης και καθάριζαν όλους τους δρόμους, και έδιναν στα κορίτσια κάλτσες και καθρεφτάκι και στα αγόρια κάλτσες και χτένα. Στη συνέχεια ακολουθούσε τραπέζι (φασόλια, ελιές, χαλβάς).
Στόλιζαν ένα ξύλινο δοχείο, με πολύχρωμα χαρτιά και στο πώμα (άνοιγμα) έβαζαν λουλούδια. Αυτό λεγόταν κάρτα και το κουβαλούσε ένα συγγενικό πρόσωπο την ημέρα του γάμου.
Το βράδυ της Παρασκευής πήγαιναν οι κουλουπτσίδες και οι Ποσεστρίμες με πουγάτσα και με κρασί, στον κουμπάρο και παρακούμπαρο, για να τους καλέσουν για την Κυριακή.
Επίσης την Παρασκευή έσφαζαν τα ζώα που είχαν για το γάμο. Γ) Το άνοιγμα της Προίκας. Μία Κυριακή πριν την στέψη ανοίγουν την Προίκα συγγενείς και φίλες της νύφης. ρίχνουν πάνω ρύζι και κουφέτα. Την ίδια μέρα πηγαίνουν σ' όλα τα σπίτια τον χωριού οι κοπέλες που ανοίγουν την προίκα και καλούν με προσκλήσεις (Βεύη).
Στα Άλωνα καλάνε και σήμερα οι δύο συμπεθέρες μαζί με τσίπουρο. Στον Πολυπόταμο και πολλά χωριά, συγγενικά πρόσωπα τον γαμπρού και της νύφης με κουλούρια, μήλα.
Όλη την εβδομάδα μέχρι την Παρασκευή περνάνε όλοι οι καλεσμένοι από το σπίτι της νύφης, για να φέρουνε τα δώρα τους και να δουν την προίκα.
Την ημέρα της Παρασκευής πηγαίνει ο γαμπρός με τον κουμπάρο, τον παρακούμπαρο και μερικούς συγγενείς στο σπίτι της νύφης, για να πάρουν την προίκα। Οι κοπέλες όμως που βρίσκονται στο σπίτι της νύφης κλείνουν την πόρτα και δεν την ανοίγουν, να περάσουν ο γαμπρός με τους υπολοίπους, αν δεν πληρώσουν όπως λένε την προίκα ('Αλωνα, Βεύη, Σιταριά, Πέτρες, Κέλλη, Iτιά, Σκοπιά, Κ.Κλεινές κ.
λ.π.).
Στον Πολυπόταμο, Ατραπό, Τριανταφυλλιά παλιά
την προίκα την έπαιρναν την ημέρα τον γάμου. Έβγαζαν όλη
την προίκα στην αυλή, τα όργανα έπαιζαν ένα ειδικό σκοπό και έβαζαν πάνω στην προίκα ένα αγόρι και έπρεπε ο πεθερός να πληρώσει για να πάρει την προίκα. Δ)Το λούσιμο της νύφης.
Το απόγευμα τον Σαββάτου έρχονται οι οργανοπαίχτες Τους περιμένει ο βλάμης και τους οδηγεί στο σπίτι
του γαμπρού. Στο δρόμο τραγουδούν οι φίλοι τον γαμπρού και χορεύουν. Στο κατώφλι τον σπιτιού, τους περιμένει και τους υποδέχεται η μητέρα τον γαμπρού με το ψωμί κάτω από
τη μασχάλη και κανάτα με κρασί. Το βράδυ ο γαμπρός με φίλους του πηγαίνει τους οργανοπαίχτες στο σπίτι της νύφης και διανυκτερεύουν. Χορεύουν όλοι οι συγγενείς της νύφης. Το γαμπρό τον πηγαίνουν οι φίλοι στο σπίτι. Το βράδυ λούζεται μετά μουσικής. Το ίδιο και η νύφη. Έχει κοντά της την
αδελφή ή κάποια φίλη της η οποία την βοηθάει. Έτσι φεύγει το πορτοκαλί χρώμα από τα μαλλιά της, τα οποία είχε βάψει την Τετάρτη, που της είχε στείλει ο γαμπρός τον λεγόμενο ακνά (Λέχοβο). Ε) Tο Φλάμπουρο-Σημαία
Το Φλάμπουρο αποτελείται από κοντάρι μήκους μέχρι δύο μέτρα. Στο πάνω άκρο έχει σταυρό και βάζουν μήλο. Στη βάση τον σταυρού βάζουν ένα άσπρο μαντίλι και δένουν
τη σημαία στο κοντάρι.
Το Φλάμπουρο το κρατάει ο Κουμπάρος σε όλη τη διάρκεια της τελετής του γάμου. Χορεύει πρώτος με το Φλάμπουρο. (Λέχοβο, Πολυπόταμο, Φλάμπουρο, Σκοπιά κ.λ.π.). ΣΤ) Γάμος
Ξημερώνοντας Κυριακή έρχονται τα όργανα στο σπίτι του γαμπρού για να αρχίσει το γλέντι. Παίζουν τρεις επιτραπέζιούς σκοπούς μέσα στο σπίτι και στη συνέχεια βγαίνουν έξω στη αυλή και χορεύουν οι συγγενείς. Μετά τα όργανα μαζί με τα κορίτσια και τα αγόρια και μερικούς στενούς συγγενείς ένας από τους οποίους κρατάει τη κάρτα, παγού-ρι),πάνε στον κουμπάρο και τον παρακούμπαρο να τους καλέσουν. Έρχονται μετά στο σπίτι και αφού πάρουν το νυφικό φόρεμα, το πέπλο και την πουγάτσα (συμπεθέρα). Πάνε στο σπίτι της νύφης και της δίνουν τα φόρεμα, το πέπλο και αλλάζουν τις πουγάτσες (συμπεθέρες). Φεύγουν στο σπίτι και πριν το μεσημέρι πάνε και παίρνουν τον Κουμπάρο και τον Παρακούμπαρο. Μετά πηγαίνουν πάλι στο σπίτι τον γαμπρού, όπου και αρχίζει η τελετή τον ξυρίσματος. Με ένα χάλκινο δοχείο νερού ένα κορίτσι πάει στη βρύση και γεμίζει νερό. 'Στο δρόμο δεν μιλούν ούτε αφήνουν το δοχείο στο έδαφος, αλλά κατευθείαν το βάζουν στη σόμπα να ζεσταθεί. λυτό σημαίνει ότι οι νέοι σύζυγοι πρέπει
να προσέχουν μόνο αυτά που αφορούν αυτούς. Τότε ο κουμπάρος ξυρίζει τυπικά τον γαμπρό με το νερό που έφεραν από τη βρύση και αφού τελειώσει η τελετή αυτή, βάζουν ένα ωραίο άσπρο μαντήλι, ( απ' όπου βγήκε και η φράση του πέρασαν τη θηλιά στο λαιμό ). Μέσα σ' αυτό το μαντήλι ρίχνουν οι συγγενείς και οι καλεσμένοι χρήματα ενώ σ' όλη τη διάρκεια παίζεται λυπητερός σκοπός από τα όργανα. Οι γονείς τον γαμπρού κλαίνε, με αυτό θέλουν να δείξουν ότι αποχωρίζονται το παιδί τους (Άλωνα, Βεύη, Κέλλη, Πέτρες, Σκοπιά κ.λ.π.).
Ακολουθεί πλούσιο γεύμα. Μετά απ' αυτό ξεκινούν να πάνε να πάρουν τη νύφη. Τον γαμπρό όταν πάει να πάρει τη νύφη δεν τον αφήνουν να μπει μέσα αν πρώτα δεν σημαδέψει ένα αυγό που έχουν δέσει μέσα σ' ένα μαντίλι και το έχουν κρεμάσει ψηλά σε ένα δέντρο. Αφού κατορθώσει ο γαμπρός να χτυπήσει το αυγό μπαίνει μέσα.
H νύφη μέσα από ένα κόσκινα και τη βέρα της βλέπει τον γαμπρό που έρχεται, Αυτό το κάνουν για να είναι πιστή και χορτάτη. Στην πόρτα πριν μπει μέσα στο δωμάτιο της νύφης ο γαμπρός, τον περιμένει η κουνιάδα του αν υπάρχει, αν όχι ένα άλλο συγγενικό πρόσωπο, όπου και κρατάει ένα μπουκέτο βασιλικό, δεμένο με κόκκινη κλωστή. Κατόπιν το βάζει στο αυτί τον γαμπρού δίνοντάς τον ένα χαστούκι και ο γαμπρός της δίνει δώρο ένα φόρεμα. Ύστερα τον δίνουν να σηκώσει ένα αγόρι δίνοντάς τον ο γαμπρός ένα μήλο μ' ένα νόμισμα που έχει μέσα. Αφού κατορθώσει να μπει στο δωμάτιο της νύφης, το τραπέζι είναι στρωμένο πλούσια με διάφορα γλυκά. Από το ίδιο γλυκό τρώει ο γαμπρός και η νύφη για να είναι αγαπημένοι. Μέσα στο δωμάτιο της νύφης μπαίνει και ο παρακούμπαρος και της δίνει τα παπούτσια να τα. φορέσει ανάποδα. Το κάνε ι τρεις φορές, μετά της τα δίνει σωστά. Αυτό το κάνουν για να δουν αν είναι έξυπνη η νύφη. Μέσα στα παπούτσια γράφουν τα ελεύθερα κορίτσια τα ονόματά τους για να δούνε ποιό όνομα θα σβήσει πιο γρήγορα ,και λένε εκείνης που θα σβήσει γρηγορότερα, εκείνη θα παντρευτεί πρώτη.
Πριν βγει η νύφη έξω βάζουν στην αυλή του πατέρα της νύφης, να καθίσει σε μια καρέκλα . Στα γόνατά του στρώνουν ένα άσπρο μαντήλι. Πάνω σ' αυτό βάζουν την πουγάτσα ένα ποτήρι κρασί και λίγο αλάτι. H νύφη φιλάει τον πατέρα της και βάζει στον ώμο τον μάλλινες κάλτσες. Περνάνε όλοι οι συγγενείς και οι καλεσμένοι αφήνοντας χρήματα πάνω στην πουγάτσα. Στο τέλος δίνουν από το κρασί να πιούν από λίγο τρεις φορές στον γαμπρό, στη νύφη, στον παρακούμπαρο και στο τέλος το πίνει όλο ο κουμπάρος. Κατόπιν πετάει η μητέρα της νύφης καραμέλες και ρύζι. Το ίδιο γίνεται και στο σπίτι τον γαμπρού πριν ξεκινήσει για να πάει στη νύφη.
Πρώτος ξεκινάει για την εκκλησία ο γαμπρός, μετά η νύφη. Τη νύφη συνοδεύουν κρατώντας την από τα χέρια ο αδελφός ή άλλα συγγενικά της πρόσωπα. Πηγαίνοντας για την εκκλησία την περνάνε από ένα ποτάμι αν υπάρχει ή από μία βρύση και της δίνουν να πιεί νερό τρεις φορές με τα χέρια πλεγμένα. Στην εκκλησία την περιμένει ο γαμπρός και αφού τη φιλήσει της δίνει τα λουλούδια.
Πριν μπούνε μέσα στην εκκλησία στρώνει η μητέρα τον γαμπρού μια κόκκινη φλοκάτη. 0 πεθερός πιάνει το δεξί χέρι της νύφης και την βάζει στη φλοκάτη δίνοντάς της να σηκώσει ένα αγόρι, για να κάνει και αυτή αγόρια. Γύρω από την νύφη γυρίζουν μια πουγάτσα και μια κανάτα κρασί, σταυρωτά τρεις φορές και την τραβάει στην εκκλησία ο παπάς. Το ίδιο γίνεται και με τον γαμπρό.
Μετά το τέλος του μυστηρίου τη νύφη την πάνε στο σπίτι του άνδρα της. Η νύφη σημαδεύει τις πόρτες με μέλι και βούτυρο, μετά μπαίνει με το δεξί πόδι μέσα. Η
πεθερά έχει βάλει ένα δεμάτι ξύλα στην πόρτα για να τα βάλει στο τζάκι. Κάθεται κοντά στο τζάκι και γνέθει μαλλί για τα ρουχαλάκια τον μωρού. Από τη χαρά της κάνει πως βρέχεται από κάτω της πετάνε ένα ποτήρι νερό για να δείξουν πως κατουρήθηκε από τη χαρά της).
Αργά το βράδυ της Κυριακής πάνε στο σπίτι της νύφης. Κλέβουν μια κότα, περνάνε μια κόκκινη κλωστή γύρω από το λαιμό της, χορεύουν μαζί μ' αυτή και κρεμάνε πάνω στη κλωστή λεφτά, καλεσμένοι και συγγενείς.
Τη δευτέρα μετά το γάμο, το μήλο που είναι στο Φλάμπουρα το τρώνε οι νιόπαντροι. Σ' ένα πιάτο που έχει χαλβά βάζουν στη μέση το μήλο και γύρω - γύρω στο μήλο καρφώνουν λεφτά. Επίσης τη Δευτέρα οι συγγενείς της νύφης πάνε στο γαμπρό με γλυκά και οι νιόπαντροι πάνε βόλτα σε μια πράσινη τοποθεσία.
Όλη την εβδομάδα η νύφη δε χτενίζεται και το Σάββατο πάει στη μάνα της να τη χτενίσει.
Την πρώτη Κυριακή μετά το γάμο η πεθερά και η νύφη παίρνουν τις λαμπάδες τον γάμου και πηγαίνουν στην εκκλησία. Μετά την εκκλησία παίρνουν ένα αγοράκι και πη¬γαίνουν στο σπίτι τον κουμπάρου με διάφορα δώρα.
«Τμήμα Χορού» του «ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ» ιδρύθηκε το 1979. Το 1993 μετονομάστηκε σε «Τμήμα Εθνογραφίας και Χορού». Την περίοδο εκείνη μια ερευνητική ομάδα αποτελούμενη από χορευτές του τμήματος ξεκίνησε μια προσπάθεια καταγραφής της τοπικής μουσικο-χορευτικής έκφρασης, με αντικείμενα τη μορφολογία των τοπικών χορών και τη δομή της χορευτικής κίνησης, τα χαρακτηριστικά του τοπικού χορευτικού στυλ, τις αλλαγές που αυτό δέχθηκε μέσα από την επίδραση οικονομικών, κοινωνικών και ιστορικών παραγόντων, χορούς που έπαψαν να χορεύονται και τους λόγους της απώλειάς τους.
H προσπάθεια αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα και συνιστά το ένα πεδίο δράσης του τμήματος. Με τη χρήση επιστημονικών εθνογραφικών μεθόδων επιδιώκεται n παρατήρηση και n κατανόηση του τρόπου, με τον οποίο βιώνεται και μορφοποιείται ο χορός μέσα σε πηγαίες χορευτικές περιστάσεις όπως πανηγύρια, γάμους και άλλες αυθόρμητες καταστάσεις. Οι πληροφορίες που συλλέγονται αρχειοθετούνται και βρίσκονται στη διάθεση κάθε ερευνητή.
Το δεύτερο πεδίο δράσης του τμήματος συνίσταται στη μεταφορά αυτών των γνώσεων στα παιδιά που συμμετέχουν στις διάφορες χορευτικές ομάδες μέσα από τη διδασκαλία, πρώτιστα των τοπικών αλλά και άλλων χορών από διάφορες περιοχές της ελληνικής επικράτειας. Με αυτό το σκοπό οργανώνονται σεμινάρια με Θέματα όπως παράδοση, φολκλόρ, χορογραφία, αλλοίωση του χορού κ.α. Αν και είναι αναπόφευκτη n τυποποίηση του χορού μέσα από τη Θεατρική παρουσίασή του, στόχος του τμήματος είναι n μετάδοση σαφούς και ενσυνείδητης χορευτικής γνώσης στις χορεύτριες και στους χορευτές.
Το «Τμήμα Εθνογραφίας και Χορού» απασχολεί σήμερα 300 άτομα ηλικίας 5-50 ετών. "Εχουν πραγματοποιηθεί 1418 εκδηλώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, πολλές από τις οποίες έχουν γίνει άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά ή εκπομπές σε τηλεοπτικά κανάλια.
Οι εκδηλώσεις του εξωτερικού είναι οι εξής:
• 1981 Βέλγιο, Ολλανδία
• 1982 Καναδάς
• 1985 Ελβετία
• 1989 Καναδάς
• 1992 Γερμανία
• 1993 Βέλγιο
• 1995 Σουηδία
• 1998 Γερμανία
• 2002 Κύπρος
• 2003 Σιάτλ H.Π.A.
Το κλίμα βαθιάς φιλίας και συνεργασίας που επικρατεί στα χορευτικά μαθήματα, στις εμφανίσεις των χορευτικών ομάδων και στα κοινά τους γλέντια συμβάλλει σημαντικά στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης των μελών του τμήματος. Σκοπός της λειτουργίας του «Τμήματος Εθνογραφίας και Χορού» είναι να γνωρίσουν οι νέοι και νέες το χορευτικό παρελθόν και παρόν της Ελλάδας και να κάνουν το χορό τρόπο ζωής και μέσο έκφρασής
τους.
O Πολιτιστικός, Μορφωτικός, Αθλητικός Σύλλογος «Αμύντας» Σκοπιάς ιδρύθηκε το 1928 από ομάδα ποδοσφαιρόφιλων του χωριού μας.
Κατά καιρούς άλλαξε ονομασίες όπως: «Αναγέννηση» και «Σκοπιά» Σκοπιάς. Το 1981 επονομάστηκε σε «Αμύντας».
Οι στόχοι του ήταν n εξύψωση των πολιτιστικών, μορφωτικών και αθλητικών δρώμενων.
Αυτό που ξεχωρίζει τον Σύλλογό μας είναι n τοπική στολή μας. Το 1938 όπως είναι γνωστό βραβεύτηκε σαν n καλύτερη στην Ελλάδα και κυκλοφόρησε σε εκατοστάρικο n φωτογραφία με τις ξαδέλφες Ζώλη.
Σήμερα έχουμε 1 τμήμα γυναικείου χορευτικού και 1 τμήμα παιδιών. Χοροδιδάσκαλος είναι ο Γαβριήλ Τουρούντσης.
Διαβλέπουμε στην περαιτέρω παρουσία του «Αμύντα» στα πολιτιστικά δρώμενα ολόκληρης της Ελλάδας και όχι μόνο.
Στο τμήμα του αθλητισμού υπάρχει ομάδα μπάσκετ.
Η Εύξεινος Λέσχη Φλώρινας είναι ένας σύλλογος 1.000 και πλέον ενεργών μελών. Ιδρύθηκε το 1951 με στόχο τη διάσωση και διάδοση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.
'Εκτοτε ο σύλλογος γιγαντώθηκε, καθώς απέκτησε ιδιόκτητο κτίριο 2.500 τ.μ. με εστίες φοιτητών, αίθουσες διδασκαλίας – εκδηλώσεων, γραφεία.
Στην αρχή της νέας χιλιετίας, n Εύξεινος Λέσχη Φλώρινας έχει μετατραπεί σ' έναν πλήρως πολιτικοποιημένο οργανισμό παραγωγής πολιτισμού, με εκδηλώσεις υφηλής ποιότητας και αποδοχής (Πατοπούλεια, Πατουλίδεια, ημερίδες, συνέδρια κ.ά.).
Δεκάδες τμήματα (χορευτικά, χορωδίας, νεολαίας, ρυθμικής γυμναστικής, μαζορετών, χαντ-μπολ κ.ά.), στελέχη και εκδηλώσεις, αυξάνουν την πολιτιστική της περιουσία και δημιουργούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την κατάκτηση νέων υψηλών στόχων.
Η πρώτη χορευτική ομάδα του Λ.E.Φ. δημιουργήθηκε το 1953, αμέσως μετά την ίδρυσή του. Υπήρξε το πρώτο οργανωμένο χορευτικό συγκρότημα που δημιουργήθηκε στην περιοχή. 0 ρόλος του υπήρξε κορυφαίος στη διάδοση, αναβίωση και ανάδειξη των τοπικών χορών, των τοπικών εδνυμασιών, της τοπικής παραδοσιακής μουσικής και των τοπικών εθίμων, πλαισιώνοντας όλες τις εκδηλώσεις του Λ.E.Φ.
Διαχρονικά εξελίχτηκε σε χορευτικό συγκρότημα αξιώσεων, πήρε μέρος σε πανελλήνια και διεθνή φεστιβάλ και απέσπασε βραβεία και τιμητικές διακρίσεις.
Τα τελευταία χρόνια συμμετέχει στις ετήσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις του Δήμου Φλώρινας «Πολιτιστικός Αύγουστος», στην «Εβδομάδα Αποδήμων», καθώς και στο ετήσιο παραδοσιακό έθιμο «Φωτιές των Χριστουγέννων».
Η σημερινή ομάδα εμφανίσεων του χορευτικού αποτελείται από 20 χορευτές, αγόρια και κορίτσια.
Την διδασκαλία - επιμέλεια της ομάδας σήμερα, έχει ο Γιάννης Κωνσταντίνου και η 'Ηρα Κολώνη - Κωνσταντίνου
